Czy można stracić polskie obywatelstwo? Fakty i mity

Wokół utraty polskiego obywatelstwa narosło wiele nieporozumień — szczególnie wśród Polonii w USA. Część osób żyje w przekonaniu, że przyjęcie amerykańskiego obywatelstwa automatycznie „odbiera” polskie. Inni sądzą, że obywatelstwa nie da się stracić w żaden sposób. Prawda leży pośrodku i mocno zależy od tego, kiedy dane zdarzenie miało miejsce.

Mit: obywatelstwa polskiego nie można stracić

To nieprawda w odniesieniu do przeszłości, ale prawda w dużej mierze w odniesieniu do teraźniejszości. Obecnie obowiązująca ustawa o obywatelstwie polskim z 2009 r. przyjmuje zasadę, że obywatel polski nie traci obywatelstwa polskiego wskutek nabycia obywatelstwa innego państwa. Można więc dziś swobodnie posiadać podwójne, a nawet wielokrotne obywatelstwo.

Fakt: dawniej sytuacja wyglądała inaczej

Zanim ta zasada weszła w życie, obowiązywały dwie wcześniejsze ustawy o zupełnie innym podejściu:

• Ustawa z 1920 r. (obowiązywała do 1951 r.) — przyjęcie obcego obywatelstwa z reguły skutkowało automatyczną utratą obywatelstwa polskiego. Dotyczyło to też żony i małoletnich dzieci osoby, która się naturalizowała.
• Ustawa z 1951 r. (obowiązywała do 2009 r.) — obywatel polski mógł nabyć obce obywatelstwo tylko za zgodą władz polskich; nabycie go bez takiej zgody również prowadziło do utraty obywatelstwa polskiego.

To właśnie te dwa okresy są źródłem większości dzisiejszych komplikacji w sprawach o potwierdzenie obywatelstwa dotyczących przodków, którzy wyemigrowali w pierwszej połowie XX wieku.

Fakt: „paradoks wojskowy”

W okresie 1920–1951 istniało ciekawe zjawisko prawne. Mężczyzna podlegający obowiązkowi służby wojskowej w Polsce mógł formalnie zostać obywatelem np. USA, ale w świetle polskiego prawa nadal pozostawał obywatelem polskim — aż do zwolnienia go z obowiązku służby wojskowej albo uzyskania zgody odpowiedniego ministra na zmianę obywatelstwa. To zjawisko bywa dziś kluczowe przy ustalaniu, czy dana linia rodzinna zachowała obywatelstwo.

Mit: dzieci zawsze tracą obywatelstwo razem z rodzicem

To zależy od wieku i okoliczności. Ustawa z 1920 r. przewidywała, że dorosłe już dzieci (które osiągnęły pełnoletność przed utratą obywatelstwa przez ojca) nie traciły obywatelstwa automatycznie razem z nim — chroniło to dzieci, które usamodzielniły się prawnie, zanim doszło do zmiany statusu rodzica.

Jak dziś stracić obywatelstwo polskie?

Obecna ustawa przewiduje w zasadzie jedną drogę — zrzeczenie się obywatelstwa za zgodą Prezydenta RP, wyrażoną na wniosek osoby zainteresowanej. Nie da się go stracić „przypadkiem” ani przez sam upływ czasu, wyjazd za granicę czy nieaktualizowanie dokumentów.

Podsumowanie

Jeśli Twoi przodkowie wyemigrowali z Polski przed 1951 rokiem i przyjęli obce obywatelstwo, warto dokładnie sprawdzić, czy i kiedy to nastąpiło — bo od tego może zależeć, czy obywatelstwo w ogóle przeszło na kolejne pokolenia. Dla osób urodzonych po wejściu w życie obecnej ustawy sytuacja jest znacznie prostsza — obywatelstwa polskiego praktycznie nie da się stracić bez własnej, świadomej decyzji.